دلایل فروپاشی ساسانیان

۲- جنگهای متعدد ایران و روم

از جمله علل ضعف مفرط دستگاه حکومتی ساسانیان٬ جنگهاي متعددي بود كه در زمان شاهان متعدد ساساني با روم در گرفت. برخي از مورخان٬ علت اين جنگها را اختلاف ايران و روم بر سر مسأله ارمنستان دانسته اند. از آنجايي كه حتي پس از سقوط امپراتوري ساساني٬ ارمنيها تمايلي به جدايش از ايران و پيوستن به خاك روم را نشان ندادند٬ اين امر تا حدودي بعيد به نظر مي رسد. دليل ديگري كه براي شك به اين مسأله مي توان عنوان كرد اين است كه ساسانيان هرگز در گرفتن ماليات و مواجب از ساتراپهاي ارمني نشين خود متحمل زحمتي نشدند و حتي حاكماني كه براي اين ساتراپها (ايالتها) انتخاب كرده بودند٬ در ضعيفترين حالات حكومت ساساني هم سر به شورش بر نداشتند. جنگهاي ايران و روم بر اساس همان اصل تاريخي رخ داد كه جنگهاي بيشمار تاريخ باستان هر كشوري رخ داده است: ‹‹تمدنها با جنگ پايدار مي مانند نه با صلح››

در نتيجه اين جنگها سربازان بسيار زيادي كشته شدند٬ خسارتهاي فراواني به هر دو امپراتوري وارد آمد٬ بسياري از فرماندهان با تدبير از هر دو امپراتوري از ميان رفتند٬ ضررهاي مالي زيادي به بار آمد و احساس نا امني در نواحي مرزي به اوج خود رسيد. در اين شرايط بود كه اعراب مسلمان شبه جزيره عربستان با استفاده از نارضايتي مردم مرز نشين ايران (منجمله كردها كه بقاياي مادها بودند٬ اعراب باديه نشين كه بقاياي آشوريها و آراميها بودند و برخي اعراب مسيحي كه از ايران و حكومت آرياييها به هر دو علت دين و ناامني متنفر بودند) حمله خود را عليه مرزهاي ايران آغاز كردند و با وجودي كه خودشان هم باور نداشتند٬ امپراتوري چندين و چند ساله ايران را با همه عظمتش براي هميشه سر نگون كردند و ديگر هرگز اين امپراتوري احياء نشد.